Gözçıxaran sifəti, əsasən, gözlərə kəskin və xoşagəlməz təsir göstərən, gözləri qıcıqlandıran, acışdıran və ya sulandıran maddələr, hadisələr və ya vəziyyətlər üçün işlədilir. Bu təsir fiziki (kimyəvi, mexaniki) və ya qismən fiziki (işıq, külək) amillərdən qaynaqlana bilər.
Məsələn, kəskin iyli maddələr (məsələn, turşu buxarı, ammonyak), tüstülü hava, tozlu mühit və ya parlaq işıq gözlərdə qıcıqlanma və ağrıya səbəb olaraq "gözçıxaran" kimi təsvir edilə bilər. "Gözçıxaran tüstü" ifadəsi tüstünün gözlərə necə kəskin təsir etdiyini və onların qıcıqlanmasına səbəb olduğunu vurğulayır. Həmçinin, gözlərdə sulu olma və ya yanma hissi də "gözçıxaran" təsvirinin bir hissəsi ola bilər.
Verilən misalda "Bakının dəhşətli gözçıxaran tozanağı hamıya məlumdur" cümləsində toz həddindən artıq miqdarda havada asılı vəziyyətdə olaraq gözlərdə ağrı, qıcıqlanma və sulanma yaradır. "Dəhşətli" sözü isə toz buludunun şiddətini və gözlərə etdiyi mənfi təsirini vurğulayır.
Beləliklə, "gözçıxaran" sözü sadəcə gözləri acışdıran deyil, həm də bu acışdırmanın səbəbini və şiddətini ifadə edən, emosional rəngli bir ifadədir. O, həm də şəxsi subyektiv təcrübəyə istinad edir, çünki bir maddənin bir şəxs üçün gözçıxaran olması, digəri üçün belə olmaya bilər.