Gözcüyəz: "Göz" sözündən törəmiş bu söz, əslində, kiçik, incə və gözəl gözlərə malik olan bir varlığın təsvirində istifadə olunur. Sadəcə "kiçik göz" mənasından daha çox, sözün özündə bir incəlik, zəriflik və cazibə ifadə olunur. "Gözcüyəz" sözünü eşidəndə, böyük və qaba gözlərdən daha çox, parıltılı, canlı və ifadəli, bəlkə də biraz uşaqvari saflığı əks etdirən kiçik gözləri təsəvvür edirik.
Lüğətlərdəki "Göz"dən oxşama əsasında izah, sözün əsl mahiyyətini tam əks etdirmir. Çünki "Gözcüyəz" sadəcə ölçü baxımından deyil, həm də gözlərin ifadə etdiyi duyğu və təəssürat baxımından fərqlənir. Bu söz, çox vaxt poetik və bədii əsərlərdə, şirin və sevimli obrazları təsvir etmək üçün işlədilir. Sözün fonetik quruluşu belə, incə və zərif bir melodiya yaradır.
Maraqlı bir nüans olaraq, "gözcüyəz" sözü söz birləşməsi kimi deyil, müstəqil bir söz kimi qəbul edilir və əsasən insanlara, xüsusilə də uşaqlara və ya gənc qızlara tətbiq olunur. Heyvanlara tətbiq olunması isə nadir hallarda rast gəlinir və daha çox simvolik mənada istifadə oluna bilər. Məsələn, bir şeirdə "gözcüyəz quzu" deyərlə masumluq və zərifliyi ifadə etmək olar.
Nəticə olaraq, "gözcüyəz" sadəcə "kiçik göz" mənası ilə məhdudlaşmayan, özündə zəriflik, incəlik, cazibə və səmimiliyi ifadə edən bədii və ifadəli bir sözdür. Bu sözün istifadəsi metndə xüsusi bir estetik təsir yaradır.