izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Giriz (fars. كِريز - keriz) sözü klassik Azərbaycan ədəbi dilində "qaçma", "qaçış", "aşağı düşmə" mənalarında işlənmişdir. Müasir Azərbaycan dilində istifadə edilməsə də, tarixi mənbələr və ədəbiyyat əsərlərində rast gəlinir. Sözün etimologiyası fars dilinə dayanır və "keriz" sözünün əsas mənası "quyu", "yeraltı su kanalı" olsa da, Azərbaycan dilinə keçərək məcazi mənada "gizlənmə", "aşağı düşmə" kimi anlamda işlədilməyə başlamışdır. Bu mənada, qaçışın yer altına, gizli yerə doğru edilməsi fikrini əks etdirir.

"Giriz vermək" ifadəsi isə "qaçmaq", "aradan çıxmaq", "sovuşmaq", "gizlənmək" mənalarını özündə birləşdirir. Bu, bir təhlükədən, narahatçılıqdan, və ya istənilməyən bir vəziyyətdən uzaqlaşmağa, özünü gizlətməyə çalışmaq kimi başa düşülə bilər. Sözün istifadəsi, insanın təhlükəni dərk edərək, tez bir zamanda və səssizcə ortadan yox olma hərəkətini təsvir edir.

Misal olaraq verilən “Molla Tanrıverdi bir söz deməzdi, ancaq fürsət tapıb Cümşüd bəyin əl...” cümləsinin davamında Molla Tanrıverdinin Cümşüd bəyin əlindən necə qaçdığını, yəni "giriz verdiyini" görmək mümkün olardı. Bu, sadəcə fiziki qaçış deyil, həm də mövcud vəziyyətdən sürətlə və mahirliklə çıxmağı bildirir.

Beləliklə, "giriz" sözü, dəqiq olmasa da, tarixi kontekstdə qiymətli bir söz olub, insanın tebrük vəziyyətlərdən qurtulma cəhdi haqqında rəngarəng məlumat verir. Onun farsca kökünün mənası ilə Azərbaycan dilindəki məcazi mənası arasındakı əlaqə də maraqlı bir linqvistik mövzu təşkil edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz