izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Fideizm (fr. fidéisme, lat. fides – inam və …ism) – dini etiqadı elmi idrakdan üstün tutan, inancın ağıldan üstün olduğunu iddia edən bir fəlsəfi və teoloji mövqedir. Bu dünyagörüşünə görə, ilahi həqiqətlərin əldə edilməsinin yeganə yolu, rasional dəlillər və məntiqi sübutlardan deyil, yalnız və yalnız iman və ilahi vəhydir. Fideizm, əqli dəlillərin və elmi tədqiqatların dini həqiqətlərin anlaşımasına kömək etmədiyini, hətta onları kölgədə qoyduğunu iddia edir.

Fideizmin əsas təməli, insan ağılının ilahi həqiqətləri tam olaraq dərk etmək qabiliyyətinin məhdudluğuna inancdır. Bu mövqe, insan zəkasının Allahın sonsuzluğunu, qüdrətini və müdrikliyini tam olaraq anlamaq üçün yetərsiz olduğunu irəli sürərək, dini həqiqətləri yalnız iman yolu ilə qəbul etməyi təklif edir. Beləliklə, fideizm, dini etiqadı şübhə və suallardan qoruyaraq, onu mütləq həqiqət kimi qəbul etməyə çağırır.

Tarix boyu bir çox fəlsəfi və dini məktəblərdə fideist meyllər müşahidə olunmuşdur. Ancaq fideizm özünü müstəqil bir fəlsəfi sistem kimi təqdim etməkdənsə, daha çox digər dini və fəlsəfi baxışların tərkib hissəsi kimi mövcuddur. Fideizmin tənqidçiləri, onun həqiqətin yalnız imanla qəbul edilməsini təbliğ etməklə, rasional düşüncə və elmi araşdırmanın əhəmiyyətini azaltmasını və hətta inkar etməsini qeyd edirlər. Onlar fideizmin dogmatizmə və qapalı düşüncəyə aparıcı bir yol olduğunu düşünürlər.

Maraqlı bir məqam odur ki, fideizm, həm dini həqiqətlərin əqli dəlillərlə sübut olunmasına qarşı çıxan, həm də dini təlimlərin məntiqi ardıcıllığına və uyğunluğuna önəm verən müxtəlif interpretasiyalara malikdir. Bəzi fideistlər, imanın ağıldan tamamilə müstəqil olduğunu iddia edərkən, digərləri isə imanla ağıl arasında harmoniyanın mümkünlüyünə inanırlar. Bu səbəbdən, fideizmi vahid və birmənalı şəkildə təyin etmək çətindir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz