Fakultativ (fr. facultatif) sifəti, əsasən təhsil və elmi sahələrdə istifadə olunur və "məcburi olmayan", "könüllü", "seçmə" mənalarını ifadə edir. Bu söz, əsasən, bir fənnin və ya fəaliyyətin iştirakının tələb olunmadığını, şəxsin öz istəyi və seçimlərinə əsaslanaraq qatıla biləcəyini bildirir.
Məcburiyyət əksi olan fakultativ, tələbəyə və ya iştirakçıya müstəqil seçim imkanı verir. Məsələn, bir universitetdə təklif olunan fakultativ kurslara qatılmaq tələbənin öz ixtiyarındadır; onun diplom almasına təsiri yoxdur, ancaq bilik və bacarıqlarının inkişafına töhfə verə bilər. Bu, təhsildə fərdi maraqların və inkişafın dəstəklənməsi üçün mühüm bir amildir.
Fakultativ anlayışı təkcə təhsil ilə məhdudlaşmır. Həyatımızın digər sahələrində də özünü göstərir. Məsələn, bir şirkətdə təklif olunan fakultativ təlimlər, əməkdaşların öz inkişafına yönəlmiş könüllü fəaliyyətlərdir. Və ya bir idman klubunun fakultativ məşqləri, üzvlərin öz fiziki hazırlığını yaxşılaşdırmaq üçün əlavə imkanlardır.
Ümumiyyətlə, fakultativ anlayışı seçim azadlığını və fərdin öz inkişafına yönəlmiş proaktiv yanaşmasını vurğulayır. Bu, məcburiyyətdən uzaq, maraq və istəyə əsaslanan bir yanaşmadır.