Əyə sözü Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində əsasən "is. mif. məh. Hami ruh" kimi təqdim olunur. Bu izah, sözün mahiyyətini tam əhatə etməsə də, əsas istiqaməti göstərir. Daha geniş və dəqiq bir izah vermək üçün mifoloji və folklorik kontekstə dərindən dalmaq lazımdır.
Əslində, "əyə" sözü Azərbaycan mifologiyasında xüsusi bir yer tutur və sadəcə "hami ruh" kimi tərif edilməkdən daha çox mənaya malikdir. O, təbiət hadisələri ilə sıx bağlı, güclü və qoruyucu bir qüvvə kimi qəbul edilir. Bəzi inanclara görə, əyə həm təbii elementlərin (su, od, külək) ruhu, həm də müəyyən yerlərin (məsələn, bulaq, ağac) himayədarı ola bilər. Bu baxımdan, "hami ruh" ifadəsi onun funksiyalarından yalnız birini əks etdirir.
Folklor əsərlərində əyənin görünüşü müxtəlif şəkildə təsvir olunur: bəzən gözəl bir qız, bəzən də qorxulu bir varlıq kimi təqdim edilir. Onun xarakteri və gücü yerin və ya obyektin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir. Məsələn, dağ əyəsinin gücü və təsiri düzənlik əyəsindən fərqlənə bilər.
Maraqlı bir məqam da odur ki, "əyə" sözü bəzi dialektlərdə fərqli mənalarda da işlədilir. Bu, sözün tarixi köklərinin dərinliyini və mürəkkəbliyini göstərir. Ona görə də, "əyə" sözünün tam mənasını anlamaq üçün Azərbaycan folklorunun geniş tədqiqatı və müxtəlif dialektlərin öyrənilməsi vacibdir. Sadəcə "hami ruh" tərifi, onun zəngin mənasının yalnız kiçik bir hissəsini əks etdirir.