Esesçi sözü, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində əsasən "eses dəstələrində və ya hissələrində xidmət edən adam" kimi tərif olunur. Lakin bu tərif, sözün gerçək mənasını tam əhatə etmir və müasir kontekstdə biraz qeyri-dəqiqdir. Çünki "eses" anlayışı özü də müəyyən bir tarixi kontekstdə və spesifik bir təşkilatlanmaya aiddir.
Daha dəqiq ifadə etmək üçün, "esesçi"ni müəyyən bir hərbi və ya paramilitar təşkilatın, xüsusilə də müxtəlif dövr və coğrafiyalarda mövcud olmuş müxtəlif eses dəstələrinin üzvü kimi təsəvvür etmək lazımdır. Bu dəstələr, ümumiyyətlə, özlərini milliyyətçi, faşist və ya ekstremist ideologiyalarla əlaqələndirən, sərt iyerarxik quruluşa malik və tez-tez zorakılığa əl atan qruplardır. Esesçilər bu təşkilatlarda müxtəlif vəzifələrdə çalışa bilərdilər – hərbi əməliyyatlarda iştirak edə bilər, təbliğat aparıb yeni üzvlər cəlb edə bilər, ya da logistika və təminat işlərində çalışa bilərdilər.
Beləliklə, "esesçi" sadəcə "xidmət edən adam" deyil, tarixin qaranlıq səhifələrində mühüm rol oynamış, özlərini müəyyən ideologiyalara həsr etmiş və tez-tez insanlığa qarşı cinayətlərdə iştirak etmiş şəxsləri təsvir edən bir termindir. Sözün mənasını anlamaq üçün tarixi kontekstə, konkret olaraq "eses" termininin məna və mənşəyinin araşdırılmasına ehtiyac var. Ona görə də bu sözü istifadə edərkən ehtiyatlı olmaq və kontekstin aydın olmasına diqqət yetirmək vacibdir.
Qısacası, "esesçi" sözü bir çox tarixi və ideoloji konnotasiyalar daşıyır və yalnız bir cümlə ilə tam izah edilə bilməz. Onun mənasını tam dərk etmək üçün tarixi mənbələrə və araşdırmalara müraciət etmək lazımdır.