izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Eltökən sözü Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "dağdan köçənə yaxın başlanan güclü yağış" kimi izah edilir. Lakin bu izah, sözün ifadə etdiyi zəngin məna çalarlarını tam əks etdirmir. Eltökən, sadəcə güclü bir yağış deyil, daha çox dağlıq ərazilərdə, xüsusilə də yaylaqdan qışlaq yurdlarına köç zamanı baş verən, sürülərə, köçənlərə çətinlik yaradan, təbii bir hadisənin simvoludur.

Bu yağışın “köçə yaxın” başlaması təsadüfi deyil. Dağlarda yay aylarının sonunda hava şəraiti dəyişməyə başlayır, soyuq hava kütlələri yüksəlir və bu, güclü yağışlara səbəb olur. Köç zamanı bu yağışlar həm heyvanların, həm də köçənlərin həyatını təhlükəyə atır. Su basan yollar, palçıq bataqlıqlar, ani sel suları – bunlar eltökənin gətirdiyi çətinliklərdəndir. Ona görə də, eltökən yalnız bir meteoroloji hadisə deyil, həm də köçmənin məşəqqətlərinin, təbiətin qüvvəsinin və insanın ona qarşı acizliyinin rəmzi sayıla bilər.

Sözün özündə də bir məcazi ifadəlilik vardır. "Eltökən" termini, yağışın gücü və sürəti ilə yanaşı, həm də onun gözlənilməzliyini, birdən-birə başlamasını ifadə edir. Sanki dağların özü, köçən insanları "tökən" kimi, bu güclü yağışla sınağa çəkir. Bu baxımdan, eltökən sadəcə bir təbiət hadisəsi deyil, həm də bir folklor elementi, köçəri həyatın ayrılmaz bir hissəsinin təsviridir.

Ümumiyyətlə, "eltökən" sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasının bir nümunəsi olaraq, həm təbii hadisəni dəqiq ifadə edir, həm də mədəni kontekstdə bu hadisənin insan həyatına təsirini əks etdirir. Bu sözün mənası yalnız lüğətlərdə deyil, həm də xalq ədəbiyyatında, nağıllarda və əfsanələrdə axtarılmalıdır.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz