Düyələkbaz sözü, kökü "düyələk" (dəvənin qabaq ayaqları arasında olan tüklü hissə) və Farsca "-baz" (oynayıb əylənmək, ustalıqla işləmək mənasında şəkilçi) sözlərindən əmələ gəlmişdir. Sözün etimologiyası diqqət çəkici olsa da, mənası daha çox "düyələk kimi oynaq və fırıldaqçı" mənasını ifadə edir.
Birinci mənası olan "davakar, dəbbəçi" ifadəsində, düyələkbazın mübahisəni, dava-dalaşı sevən, hər fürsətdə münaqişə axtaran biri kimi təsvir edilir. Bu mənada, söz daha çox fiziki mübarizə və ya söz atışmalarına meylli olan şəxslər üçün istifadə olunur. Onlar münaqişəni qızışdırmaqda və öz aralarında və ya başqaları ilə mübahisə yaratmaqda usta olduqlarını göstərirlər.
İkinci mənası isə "fırıldaqçı, kələkbaz; hoqqabaz" olaraq, daha geniş bir məna kəsb edir. Bu mənada düyələkbaz, hiyləgər, aldadıcı, öz məqsədlərinə çatmaq üçün hər cür hiyləyə əl atan bir şəxsi təsvir edir. Onlar insanların zəifliklərindən istifadə edərək, onları aldada və ya onlara qarşı müxtəlif fırıldaqlar edə bilərlər. "Hoqqabaz" ifadəsi isə onların bacarıqlı, lakin etik olmayan yollarla öz məqsədlərinə nail olma qabiliyyətlərinə işarə edir.
Ümumi olaraq, "düyələkbaz" sözü həm fiziki, həm də psixoloji mübarizədə ustalıq, həm də aldatma və hiyləgərlik xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Bu sözün istifadəsi, kontekstdən asılı olaraq, həm qınaq, həm də təəccüb ifadə edə bilər. Məsələn, "o, çox düyələkbaz bir insandır" deyərkən, insanın dələduzluğundan narahatlıq duyulduğu halda, "düyələkbazlıqla o işi bacardı" deyərkən şəxsin bacarığına heyranlıq ifadə edilə bilər.