Dübənd (fars. دُبَند) – köhnə Azərbaycan dilində ayaqqabı növü olaraq işlənən bir termindir. Fars dilindən mənşəli olan söz, əsasən, klassik ədəbiyyatımızda və xüsusilə də Molla Qasım kimi şairlərin əsərlərində rast gəlinir. Bu, sadəcə bir ayaqqabı deyil, həm də zamanın sosial statusunu və zövqünü əks etdirən bir detal idi.
Molla Qasımın misrasında qeyd edildiyi kimi, dübəndin müxtəlif növləri mövcud olub. Məsələn, qara meşindən hazırlanan, dikdabanlı Təbriz dübəndi, yüksək keyfiyyətli materiallardan və zərif işçilikdən bəhs edir. Sarı rəngli nəleyin istifadəsi isə, dübəndin həm də müxtəlif rəng və materiallardan hazırlandığını göstərir. Bu, sözün sadəcə bir "ayaqqabı" mənasından çıxaraq, o dövrün moda və zəriflik anlayışını əks etdirən bir simvola çevrildiyini təsdiq edir.
Dübəndin dəqiq formasını və konstruksiyasını müəyyənləşdirmək çətin olsa da, mənbələrdəki təsvirlərə əsasən, yüksək dabanlı, bəzən də bəzəkli bir ayaqqabı olduğunu düşünmək olar. Onun Təbrizdə hazırlanması isə, Təbrizin o dövrdə ayaqqabı istehsalı mərkəzlərindən biri olduğunu göstərir.
Beləliklə, dübənd, sadə bir lüğət mənasının xaricində, Azərbaycan mədəniyyət tarixinin bir parçası olaraq, keçmişin həyat tərzinə, moda anlayışına və sənətkarlıq ənənələrinə dair dəyərli məlumatlar verir. Bu söz, tarixi kontekstdə araşdırıldıqda daha zəngin və maraqlı məna kəsb edir.