Duruxdurmaq felinin əsas mənası birinin sakit vəziyyətdə qalmasına, hərəkətsizliyə məcbur etmək, hərəkətinə mane olmaqdır. Sadəcə dayanmağa məcbur etmək deyil, həm də bu dayanmanın səbəbini, durğunluğun arxasındakı səbəbi bildirir. Mənəvi və fiziki hərəkətin dayandırılmasını əhatə edə bilər. Məsələn, qəfil bir səs insanı duruxdura bilər (fiziki hərəkətə mane olmaq), qəfil bir xəbər isə insanı düşüncələrə dalmağa, qərar verməyə mane olmaqla duruxdura bilər (mənəvi hərəkətə mane olmaq).
Lüğətdə göstərilən “çaşdırmaq, karıxdırmaq, təəccübləndirmək” mənaları isə duruxdurmanın nəticələrindən biridir. Yəni bir şey insanı o qədər təəccübləndirə, çaşdıra və ya qarışdıra bilər ki, o, müvəqqəti olaraq hərəkətsiz qalır, düşüncəsini toplayır. Duruxdurmaq sadəcə bir hərəkətin dayandırılması deyil, həm də bu dayandırılmanın səbəb olduğu daxili təsirləri əhatə edir. Bu təsirlər çaşqınlıq, qarışıqlıq, təəccüb, hətta qorxu ola bilər.
Misal olaraq verilən “Bu sual [Əbülhəsən bəyi] duruxdurdu” cümləsində sual Əbülhəsən bəyin düşüncəsini, reaksiyasını, cavab vermək qabiliyyətini müvəqqəti olaraq dayandırmış, onu bir anlığa çaşdırmış və ya fikrə dalmış vəziyyətə gətirmişdir. Beləliklə, duruxdurmaq həm fiziki, həm də mənəvi, həm də emosional bir prosesi əhatə edən geniş mənalı bir sözdür.
Qısacası, duruxdurmaq sadəcə “dayandırmaq”dan daha çoxdur. O, həm fiziki hərəkətin, həm də mənəvi və emosional proseslərin dayandırılmasını, həm də bu dayandırılmanın səbəb olduğu daxili təsirləri ifadə edir. Bu təsirlər isə çaşqınlıqdan tutmuş təəccübə, hətta qorxuya qədər müxtəlif ola bilər.