Dumaçı sözü, Azərbaycan dilində əsasən tarixi kontekstdə istifadə olunan bir termindir və "Duma" sözündən törəmişdir. "Duma" özü də Rusiya imperiyası və Sovet dövrünün bəzi dövrlərində şəhər və ya dövlət səviyyəsində qanunverici orqan və ya məşvərətçi quruma verilən addır. Beləliklə, dumaçı, bu quruma üzv olan şəxsi ifadə edir.
Daha dəqiq desək, dumaçı, Duma adlı qanunverici və ya məşvərətçi orqanın səlahiyyətli üzvü, nümayəndəsi və ya deputatıdır. Onun səlahiyyətləri, Duma'nın təşkilati quruluşuna və həmin dövrün siyasi sisteminə bağlı olaraq dəyişə bilərdi. Bəzi hallarda dumaçıların qanun qəbul etmə səlahiyyətləri ola bilsə də, digər hallarda daha çox məsləhətçi və ya təmsilçi rolunda çıxış edərdilər.
Maraqlı bir məqam odur ki, "duma" sözünün özü də köhnə slavyan dilindən gələrək "fikir", "məsləhət", "qərar" kimi mənaları əhatə edir. Bu etimologiya, duma adlı qurumların mahiyyətini daha yaxşı başa düşməyimizə kömək edir. Dumaçılar, əslində, xalqın və ya müəyyən bir qrupun fikirlərini, istəklərini və maraqlarını ifadə edən, qərar qəbulunda iştirak edən şəxslər idilər.
Beləliklə, dumaçı sadəcə bir titul deyil, həm də tarixi bir kontekstdə mühüm siyasi və ictimai rol oynayan bir şəxsi ifadə edir. Onların fəaliyyətləri həmin dövrlərin siyasi proseslərini formalaşdırmaqda əhəmiyyətli rol oynamışdır.