Dövlətsizlik, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "dövləti, sərvəti olmama" kimi tərif olunur. Lakin bu tərif, sözün zəngin məna çalarlarını tam əhatə etmir. Dövlətsizlik, sadəcə olaraq maddi sərvətin yoxluğu deyil, daha geniş bir konsepsiyadır. O, həm maddi, həm də mənəvi tərəfləri əhatə edən, fərdin və ya cəmiyyətin həyatının müxtəlif sahələrində özünü göstərən bir vəziyyəti ifadə edir.
Maddi dövlətsizlik, yoxsulluq, ehtiyac içində yaşamaq, əsas ehtiyacları təmin edə bilməmək kimi halları əhatə edir. Bu, insan həyatının keyfiyyətinə, sağlamlığına, təhsilinə və gələcəyinə ciddi təsir göstərir. Ancaq dövlətsizlik yalnız maddi tərəflə məhdudlaşmır.
Mənəvi dövlətsizlik isə daha mürəkkəb bir anlayışdır. Bu, özünəinamın olmaması, həyat məqsədinin aydın olmaması, ictimai həyatdan kənarda qalma, dəyərsiz hiss etmə, ümidsizliyə qapılma kimi halları əhatə edir. Mənəvi dövlətsizliyin səbəbləri müxtəlif ola bilər: ailə problemləri, sosial təcrid, işsizlik, xəstəlik və s. Bu vəziyyət, insanın psixoloji və emosional sağlamlığına ciddi təhlükə yaradır və həyat keyfiyyətini aşağı salır.
Tarix boyu dövlətsizliyin müxtəlif səbəbləri olmuşdur. Təbii fəlakətlər, müharibələr, siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhranlar, ədalətsiz sosial sistemlər dövlətsizliyin əsas səbəbləridir. Dövlətsizliyin aradan qaldırılması üçün həm fərdi, həm də dövlət səviyyəsində müxtəlif tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir. Bu tədbirlərə iqtisadi inkişaf, sosial ədalət, təhsil və səhiyyə sisteminin inkişafı, ədalətli sosial siyasət, insan hüquqlarının qorunması aiddir.
Beləliklə, dövlətsizlik sadəcə bir söz deyil, bir çox mürəkkəb sosial və psixoloji problemləri özündə əks etdirən çoxcəhətli bir anlayışdır. Onun aradan qaldırılması üçün hərtərəfli və kompleks yanaşma tələb olunur.