Donosbaz sözü, rus dilindən "донос" (donos - şikayət, məlumat, ifşa) və fars dilindən "باز" (baz - satıcı, ticarətçi) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş mürəkkəb bir sözdür. Lüğətlərdə əsasən "adamlar haqqında hökumət orqanlarına və ya nümayəndələrinə gizli material və ya xəbər verməyi özünə peşə etmiş şəxs" kimi tərif olunur.
Lakin bu tərif donosbazın mahiyyətini tam əhatə etmir. Donosbaz sadəcə məlumat verən deyil, bunu qəsdən, şəxsi maraqları naminə, hətta əsassız və ya uydurma məlumatlar yayaraq edən bir insandır. Onun əsas məqsədi, digər insanların həyatına, işinə, nüfuzuna zərər vurmaq, onları cəzalandırmaq və ya öz mövqeyini gücləndirməkdir. Donosbazlıq həm də paxıllıq, kin, qisas almaq istəyi və ya pul qazanmaq kimi pis niyyətlərdən qaynaqlana bilər.
Donosbazlığın tarixi çox qədimdir. Müxtəlif dövlət sistemlərində, xüsusilə də totalitar rejimlərdə donosçuların rolu həmişə əhəmiyyətli olmuşdur. Onlar hakimiyyətin qorxusu ilə insanları nəzarətdə saxlamaq, dissidentləri ifşa etmək və cəmiyyətdə qorxu mühitini yaratmaq üçün istifadə olunmuşlar. Bu səbəbdən donosbazlıq həmişə cəmiyyət tərəfindən rədd edilmiş və pislənilmiş bir əməl olub.
Müasir dövrdə də donosbazlıq tamamilə yox olmayıb. Onlayn platformaların yayılması ilə anonimlik artdığı üçün donosbazlıq yeni formalar almışdır. Sosial mediada şayiələr yaymaq, uydurma məlumatlar paylaşmaq, digərlərinə qarşı yalançı ittihamlar irəli sürmək də donosbazlığın müasir təzahürləridir. Belə hallarda həm də məsuliyyətsizlik və etik qaydaların pozulması müşahidə olunur.
Nəticədə, donosbazlıq sadəcə bir söz deyil, cəmiyyətin sağlam inkişafına mane olan, insan münasibətlərini korlayan və ədalətsizliyi artıran mənfi bir sosial hadisədir. Bu hadisənin qarşısının alınması üçün həm qanunvericilik səviyyəsində, həm də cəmiyyətin mənəvi dəyərlərinin təbliği istiqamətində işlər görülməlidir.