Divanxana (fars. دِيوانخانه - dīvān-xāne) sözü köhnə Azərbaycan dilində geniş yayılmış inzibati və məhkəmə idarələrinə verilən ümumi bir addır. Bolşevik inqilabından əvvəlki dövrlərdə, müxtəlif yerli idarələr, vilayət, qəza və ya şəhər idarələri bu adla tanınırdı. Bu ad, fars dilindən gələrək, hərfi tərcümədə "divan evi" mənasını verir.
Divan sözü, əsasən dövlət məmurlarının və ya hökmdarın məsləhətçilərinin toplaşdığı, dövlət işlərinin müzakirə edildiyi məclisi ifadə edir. Beləliklə, divanxana, bu məclisin keçirildiyi yer, yəni idarənin özünü təmsil edirdi. Bu məkanda əsasən inzibati qərarlar qəbul olunur, ədalət mühakiməsi həyata keçirilir, vergi yığılır, ərazi idarəçiliyi həyata keçirilirdi. Ona görə də, divanxana sadəcə bir bina deyildi, əvəzsiz dövlət qurumlarının mərkəzi idi.
Maraqlıdır ki, divanxana anlayışı müasir idarəetmə sistemindəki nazirliklər, prefekturalar və ya digər yerli hökumət qurumları ilə müqayisə edilə bilər. Lakin, tarixi kontekst nəzərə alındıqda, divanxanaların funksiyaları daha geniş və bəzən daha çox səlahiyyətə malik idi. Onlar həm inzibati, həm də məhkəmə funksiyalarını öz üzərlərində daşıyırdılar, bu da onların cəmiyyətdəki rolunun əhəmiyyətini vurğulayır. Divanxana anlayışı, köhnə Azərbaycan tarixinin idarəetmə sistemini anlamaq üçün əhəmiyyətli bir açardır.
Qısaca desək, divanxana yalnız bir inzibati bina deyil, həm də bir dövrün, bir tarixi sistemin simvoludur. Onun adı, tarixin dərinliklərindən gələn və keçmişlə əlaqəni qoruyub saxlayan bir mirasdır.