Dilpəsənd sözü farsca mənşəli olub, klassik ədəbiyyatımızda geniş istifadə edilən bir sifətdir. Müasir Azərbaycan dilində istifadəsi azalsa da, ədəbiyyatsevərlər tərəfindən hələ də tanınmaqdadır. Sözün əsas mənası "xoşagələn", "ürəyəyatan" olmaqla yanaşı, daha incə bir məna da özündə ehtiva edir.
Sadəcə xoşagəlməzliyin kənarda qalması deyil, dilpəsənd olan şey eyni zamanda insanı özünə valeh edir, ruhuna təsir bağışlayır. Sözün "pəsənd" hissəsi, yəni razılıq, xoşlanma, qəbul etmə mənasını özündə əks etdirir. Beləliklə, dilpəsənd bir şey, insanın həm ağlına, həm də qəlbinə xoş gələn, onun təsdiq və razılığını qazanan bir şeydir.
Nəzərə alsaq ki, ədəbiyyatda dilpəsənd sözü daha çox şeir, musiqi və ya nəsr əsərləri üçün işlədilir, ona əlavə olaraq "incə, zərif, bədii, xoş səslənən" mənalarını da əlavə edə bilərik. Misal üçün, "dilpəsənd şeir" ifadəsi şeirin təkcə mənasının deyil, həm də ritm, qafiyə və üslubunun mükəmməl və xoş təsir bağışladığını bildirir.
Gətirilən misal şeirdə ("Pəriyəm, söylərəm şahü-gədadən; Qafiyə dilpəzir gərək binadən") "dilpəzir" sözü ilə "dilpəsənd" sözünün yaxın mənalı olduğunu görürük. Hər iki söz də əsərin dinləyiciyə və ya oxucuya xoş təsir etməsini, onların ruhlarına təsir bağışlamasını ifadə edir. Lakin "dilpəzir" sözü daha çox sözün səs təsiri və musiqiliyini vurğulayırkən, "dilpəsənd" sözü ümumi xoşagəlməzliyi və təsir bağışlamasını ifadə edir.