izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Dilxah (fars. dilxah) sözü köhnə Azərbaycan dilində istifadə olunan bir termindir və müasir dilə tam uyğun gələn bir tək eş anlamlıya malik deyil. Əsas mənası "arzu, istək, könlün istədiyi şey" olsa da, onun daha geniş və dərin bir məna ehtiva etdiyini demək olar.

Sadəcə "arzu" və ya "istək" sözləri ilə ifadə olunan mənanın xaricində, dilxah sözü bir hədəfə, bir məqsədə doğru yönəlmiş, həmin hədəfə çatmaq üçün güclü bir istək və həvəsə malik olmağı ifadə edir. Bu istək, sadə bir istəkdən fərqli olaraq, insanın bütün varlığı ilə bağlıdır; ruhunun, düşüncələrinin və hərəkətlərinin mərkəzində yer alır. Dilxah, əldə etmək üçün hər cür səy göstəriləcək bir şeyə, hətta müəyyən riskləri qəbul etməyə hazır olmağı ifadə edən daha güclü bir termindir.

Gətirilən misal cümlədə də bu məna aydın görünür: "İndi buna kələk qur, onun başın piylə, dilxahını əmələ gətir, özün qal aralıqda ava". Bu cümlədə "dilxah" sözü bir məkrli planın əsasını, hədəfə çatmaq üçün qurulmuş mürəkkəb bir sistemin mərkəzini təmsil edir. Yəni, sadə bir istəkdən daha çox, planlaşdırılmış, məqsədyönlü və müəyyən bir hiylənin əsasını təşkil edən bir istək və arzunun ifadəsidir.

Beləliklə, "dilxah" sözü, müasir Azərbaycan dilindəki eş anlamlılarından daha çox emosional yük daşıyan, daha çox məqsədyönlü və həvəsli bir istək və arzunu ifadə edən bir termin kimi qəbul edilə bilər. Köhnə ədəbiyyatda onun bu xüsusiyyəti daha aydın şəkildə özünü göstərir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz