Dilgir sözü fars mənşəli olub, köhnə Azərbaycan dilində geniş istifadə olunan bir sifətdir. Müasir dilə qədər gəlib çıxsa da, ədəbiyyatımızda daha çox rast gəlinir. Sadəcə "ürəyisıxıntılı", "narazı" və ya "incik" kimi tərcümələrlə ifadə edilməkdən daha çox mənaya malikdir.
Dilgirlik, sadəcə bir anlıq və ya səthi bir narazılıq deyil. Daha dərin, içəriyə çəkilmiş, hətta bir növ melanxolik bir vəziyyəti ifadə edir. Kədər, üzüntü və bezginlik hisslərini özündə birləşdirir. İnsanın həyata, ətraf mühitə, özünə olan münasibətinin soyuduğu, ruh düşkünlüyünə qapıldığı bir haldır. Sadəcə "incik" olmaqdan fərqli olaraq, dilgirlik daha uzunmüddətli və içdən gələn bir hissi təsvir edir.
Misal olaraq, şeirdəki "bahar axşamı dilgir" ifadəsi, baharın əlverişli və sevincli ab-havasına baxmayaraq, şairin iç dünyasında yaşanan kədər və melankoliyə işarə edir. Bu, sadəcə bir anlıq inciklik deyil, daha dərin, varlığının dərinliklərindən qaynaqlanan bir ruh halını əks etdirir. Dilgirlik, həm də bir növ passiv müqavimət, həyata olan marağın azalması kimi də başa düşülə bilər.
Beləliklə, "dilgir" sözünün mənasını ancaq "ürəyisıxıntılı", "narazı", "incik" və "pərt" kimi sözlərlə tam şəkildə ifadə etmək mümkün deyil. Bu sözün özünəməxsus bir dərinliyi, poetik bir çaları vardır ki, onu tamamilə başa düşmək üçün mətnin kontekstini nəzərə almaq vacibdir. Bu, yalnız sözün leksik mənasından daha çox, onun ifadə etdiyi əhval-ruhiyyə və emosional təəssüratıdır.