Diləksizlik, sözün əsl mənasında, heç bir diləyin, təmənnanın, arzunun, istəyin olmaması vəziyyətidir. Bu, sadəcə istəklərin olmamasının ifadəsi deyil, daha çox daxili bir vəziyyətin, ruh halının təsviridir. Tamamilə passiv bir vəziyyət kimi qəbul edilməməlidir; diləksizlik həm də müəyyən bir məqama çatmış, öz həyatından, vəziyyətindən razı olan, bütün ehtiyaclarını qarşılamış bir insanın halını ifadə edə bilər. Bu vəziyyət müxtəlif səbəblərdən, məsələn, ruhi sükunət, məqsədlərinə çatma, həyat təcrübəsindən doğan qənaətbəxşlik və ya əksinə, ümidsizliyin dərinliyindən irəli gələ bilər.
Diləksizlik, fəlsəfi baxımdan da maraqlı bir anlayışdır. Bu vəziyyət, insanın varlığının mənasını sorğulaması ilə sıx bağlıdır. Bəziləri üçün diləksizlik, həyatın boşluğunun, mənasızlığının ifadəsidirsə, digərləri üçün isə tam əksinə, həyatın tamlığına və sükunətinə çatmanın göstəricisidir. Buddist fəlsəfəsində nirvana əldə edildikdə yaşanan sükunətə bənzəyir. Bu, həyatdan istək və arzuların tamamilə atılmasına deyil, daha çox, dünyəvi istəklərə bağlanmadan, öz-özünə yetmə vəziyyətinə çatmaqdır.
Ədəbiyyatda diləksizlik, tez-tez qəhrəmanın ruh halını, daxili dünyasını əks etdirmək üçün istifadə olunur. Qəhrəmanın həyata tamamilə bezməsini, ümidlərini itirməsini və ya əksinə, hər şeydən razı qalmasını, daxili sülh tapmasını göstərə bilər. Bu mənada, diləksizlik, müəyyən bir əhvalın, duyğunun ifadə vasitəsidir və müxtəlif ədəbi kontekstlərdə tamamilə fərqli mənalar kəsb edə bilər.