Dilbilməz sözü Azərbaycan dilində əsasən iki mənada işlənir: sifət və fel kimi. Sifət mənasında başa düşməyən, anlamayan, söz qanmayan, gec başa düşən kimi tərif olunur. Bu mənada dilbilməz bir şəxs ətrafında baş verənləri, söylənən sözləri, verilən əmrləri, ya da ümumiyyətlə ətraf mühitin mesajlarını qavramaqda çətinlik çəkir. Bu çətinlik müxtəlif səbəblərdən irəli gələ bilər: əqli gerilik, dil maneəsi, diqqət əksikliyi, eşitmə problemi və ya sadəcə olaraq zəif təfəkkür qabiliyyəti. Dilbilməzlik, insanın ətraf aləmlə effektiv ünsiyyət qurmasını əngəlləyən və sosial inteqrasiyasına mənfi təsir edən bir xüsusiyyətdir.
Fel mənasında isə dilbilməz başa düşməmək, anlamamaq, söz qanmamaq hərəkətini ifadə edir. Məsələn, "O, mənim sözümü dilbilməz oldu" cümləsində şəxsin söylənənləri qəsdən ya da qəsdən olmayaraq başa düşməməsi nəzərdə tutulur. Bu mənada dilbilməzlik, passiv müqavimət, qəsdən anlamazlıq göstərmək kimi də şərh oluna bilər. Belə hallarda dilbilməzlik həm də bir növ inkar, etiraz və ya rədd reaksiyası kimi çıxış edə bilər.
Misal olaraq verilən "Dilbilməzin bir sözü; Sinəmdə qəm bağladı" misalında "dilbilməz" sözü, qəmin dərinliyini və onu ifadə etmək üçün sözlərin çatışmazlığını vurğulayır. Bu, dilbilməzliyin sifət mənasının daha poetik və ifadəli bir istifadəsidir. Qəm o qədər dərindir ki, onu sözlərlə tam ifadə etmək mümkün deyil, sanki dil öz funksiyasını yerinə yetirə bilmir. Bu istifadədə dilbilməzlik, anlama qabiliyyətinin məhdudluğu deyil, daha çox dilin ifadə imkanlarının çatışmazlığını, duyğuların dərinliyini ifadə edir.