Dilavəranə (fars mənşəli) – "Dilavər" sözünün məsdəri olan "dilavərlik" sifətinin məsdər şəkilçisi ilə əmələ gəlmiş bir söz olub, əsasən “cəsarətli, igid, qorxmaz, şücaətli” mənalarını ifadə edir. Sadəcə olaraq “dilavərcəsinə” sözünün sinonimi kimi qəbul edilməməlidir. Dilavəranə hərəkət, davranış, hətta düşüncə tərzi belə, qəhrəmanlıq, cəsarət və riskə girməyə hazırlıq kimi keyfiyyətləri özündə əks etdirir.
Farsca "dil" (ürək, can) və "avər" (qəhrəman, igid) sözlərindən əmələ gəlmiş "dilavər" sözünün mənası “ürəyi qəhrəman olan”, “cəsarətli ürəkli” kimi ifadə oluna bilər. Beləliklə, “dilavəranə” sadəcə xarici bir cəsarət ifadə etmir, əksinə, daxili qətiyyət, möhkəm iradə və qorxmazlıq ilə bağlı bir duyğunu, bir hərəkət tərzini ifadə edir. Bu keyfiyyət, hərəkətin özündən daha çox, hərəkətin arxasında duran əzmkarlığı vurğulayır.
Dilin zənginliyi və ifadə imkanlarını nəzərə alaraq, “dilavəranə” sözünü “qəhrəmancasına”, “igidcasına”, “cəsurcasına” kimi sinonimlərlə əvəz etmək mümkün olsa da, bu sinonimlər tam olaraq “dilavəranə”nin ifadə etdiyi dərin məna çalarlarını vermir. Çünki “dilavəranə” sözü həm fiziki cəsarəti, həm də mənəvi qətiyyəti, hətta özünə inamı və məqsədə çatmaq üçün göstərilən fədakarlığı əhatə edən daha geniş bir məna kəsb edir.
Ədəbiyyatda, xüsusilə də qəhrəmanlıq dastanlarında və hekayələrində "dilavəranə" sözünün işlənməsi, şəxslərin hərəkətlərinin sadəcə təsvirindən kənara çıxaraq, onların daxili aləminə və motivlərinə işıq salır. Bu söz, qəhrəmanın cəsarətini sərfəhindən daha artıq vurğulayır və oxucuda dərin bir təəssürat yaradır.