Dərkar sözü fars mənşəli olub, köhnə Azərbaycan dilində geniş istifadə olunmuş, lakin müasir dövrdə daha az rast gəlinən bir leksik vahiddir. Əsasən "ehtiyac", "lazımlıq", "tələb" kimi mənaları ifadə etsə də, məna çalarları kontekstdən asılı olaraq dəyişir.
Dərkar etmək ifadəsi "istifadə etmək", "işlətmək", "faydalanmaq" mənalarını verir. Bu, sadəcə maddi əşyalara deyil, həm də bacarıqlara, qabiliyyətlərə, biliklərə tətbiq oluna bilər. Məsələn, "öz bilik və bacarığını dərkar etdi" deyərkən, şəxsin öz biliyindən və bacarığından istifadə etməsi nəzərdə tutulur. Köhnə mənbələrdə bu ifadə daha geniş işlənirdi və müasir dilin "istifadə etmək" və ya "tətbiq etmək" ifadələrinə tam ekvivalent sayıla bilər.
Dərkar olmaq isə "iş sahibi olmaq", "iş başında olmaq", "məşğul olmaq" kimi mənaları ifadə edir. Bu, müasir dilin "işləmək", "fəaliyyət göstərmək" ifadələrinə yaxındır, ancaq "dərkar olmaq" ifadəsi daha köhnə və poetik bir üsluba malikdir. Məlumatın əhatə dairəsi genişləndirilərək, "mövcud olmaq", "lazım olmaq" kimi əlavə mənalar da verilə bilər. Məlumatın kontekstə bağlı olaraq bu ifadə şəxsin işlə məşğul olması ilə yanaşı, bir işin, bir hadisənin olması, varlığı və ya lazım olması mənasını da verə bilər. Məsələn, "bu işin dərkar olması" ifadəsi bu işin vacibliyini və zəruriliyini ifadə edir.
Qısacası, "dərkar" sözü və onun törəmələri zəngin semantik potensiala malik olub, köhnə Azərbaycan ədəbiyyatının və dilinin özəlliklərini əks etdirən maraqlı bir leksik vahiddir. Müasir dilə keçid zamanı funksiyasının bir qismi itirilmiş olsa da, tarixi-mədəni baxımdan əhəmiyyətlidir və dil tarixini araşdırmaq üçün əhəmiyyətli məlumat verir.