Dərəbəyi: Tarixi Azərbaycan cəmiyyətində, xüsusilə feodalizm dövründə, bir neçə kəndi öz nəzarəti altında saxlayan və bu kəndlərin sakinləri üzərində geniş səlahiyyətlərə malik olan iri torpaq sahibi. Dərəbəyin hakimiyyəti, mərkəzi hakimiyyətin gücü zəiflədikcə daha da güclənir, demək olar ki, müstəqil bir hökmdar kimi fəaliyyət göstərirdilər.
Dərəbəyin gücü əsasən torpaq mülkiyyətinə əsaslanırdı. O, torpaqlarını özündən asılı olan kəndlilərə paylayır, onlardan vergi və xidmət gözləyirdi. Bu vergilər həm maddi (məhsul, pul) həm də mənəvi (əmək) ola bilirdi. Kəndlilər dərəbəyin əmrlərinə tabe olmalı, onun ərazisindəki işlərdə (məsələn, suvarma kanallarının təmiri, qorunması) iştirak etməli idilər. Dərəbəyin qanunsuz əməllərinə qarşı çıxmaq mümkün deyildi, çünki mərkəzi hakimiyyət tez-tez onların fəaliyyətinə nəzarət edə bilmirdi.
Dərəbəyi anlayışı, feodal sisteminin özəlliklərini əks etdirir. Onlar həm torpaq sahibi, həm də yerli hakimiyyət nümayəndəsi idilər. Öz ərazilərində məhkəmə və inzibati funksiyaları yerinə yetirir, qanun qoyur və qanun pozuntularına görə cəza tətbiq edirdilər. Bu səbəbdən dərəbəyin mövqeyi həm imtiyazlı, həm də məsuliyyətli idi.
Mirzə Fətəli Axundovun əsərlərində olduğu kimi, dərəbəyilərin həyat tərzi və hakimiyyəti, Azərbaycan ədəbiyyatında və tarixşünaslığında tez-tez işlənən bir mövzu olmuşdur. Onların həm zənginliyi, həm də ədalətsizliyi ədəbiyyatda tənqid obyektinə çevrilmişdir. Dərəbəylik sistemi, 20-ci əsrin əvvəllərində aparılan aqrar islahatlar nəticəsində ləğv edilmişdir.