Dəlbənd (köhnə Azərbaycan türkcəsindən) – dəvənin yükünü daşıdığı zaman boyun hissəsindən keçirilib, palanın arxasında möhkəm düyünlənən, yükün sabitliyini təmin edən xüsusi bir kəmər və ya örkəndir. Sadəcə bir ip parçası olmayaraq, adətən möhkəm, dayanıqlı materialdan (məsələn, kətan, ipək və ya heyvan dərisindən) hazırlanırdı.
Dəlbəndin əsas funksiyası dəvənin boynuna bərabər şəkildə yükü paylamaq və palanın sürüşməsinin qarşısını almaq idi. Yükü daşıyan dəvənin rahatlığını təmin etməklə yanaşı, yükün də itirilməməsini təmin edirdi. Dəlbəndin düyünlənmə üsulu da əhəmiyyətli idi; düyün möhkəm olmalı, amma dəvənin boynuna zərər verməməli idi. Dəlbəndin uzunluğu və eni dəvənin ölçüsünə və daşıdığı yükün miqdarına uyğun olaraq seçilirdi.
Bu əşyanın adı bir çox mədəniyyətdə olduğu kimi Azərbaycan mədəniyyətində də dəvənin həyatında və yük daşıma sistemində mühüm rol oynadığını göstərir. Dəlbənd sadəcə bir əşya deyil, əsrlər boyu formalaşmış ənənəvi yük daşıma texnikasının bir hissəsidir. “Dəlbəndi bərk bağlamaq” ifadəsi, həm də məcazi mənada, işin, vəzifənin yaxşı yerinə yetirilməsinə, hər şeyin möhkəm və etibarlı olmasına işarə edir.
Beləliklə, dəlbənd yalnız bir əşya deyil, həm də Azərbaycanın tarixi və mədəni irsinin bir parçasıdır, həm də məcazi mənada möhkəmlik və etibarlılığı simvolizə edir.