izahlı lüğət 3 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Deyici sözü, Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında iki əsas mənaya malikdir. Birincisi və daha çox rast gəlinən mənası, söyləyən, danışan deməkdir. Bu mənada deyici, hər hansı bir fikri, sözü, hekayəni və ya məlumatı ifadə edən şəxsdir. Məsələn, "Bu məqalənin deyicisi kim idi?" sualında deyici, məqalənin müəllifini və ya yazısını oxuyan şəxsi bildirir. Həmçinin, "şahidin deyicisi" ifadəsi də bu mənanı əks etdirir.

İkinci mənası isə daha məcazi və rəngarəngdir. Bu mənada deyici, araqarışdıran, fitnə-fəsad törədən, şeytanlıq edən mənasını daşıyır. Bu istifadə üslubunda deyici, mübahisələrə, qarşıdurmalara səbəb olan, aralarına düşmənçilik toxumu səpən, əslində lazımsız müdaxilə edən şəxsi ifadə edir. "Adamın min yeyicisi olsun, bir deyicisi olmasın" atalar sözü bu mənanı gözəl əks etdirir. Bu məqamda "deyici" sözü, mənfi kontekstdə istifadə olunaraq, pis niyyətləri olan, qarışıqlıq yaradan şəxsi təsvir edir. Yeyici, burada maddi və ya mənəvi dəyərlərdən bəhrələnən şəxsi bildirir, halbuki deyici, bu dəyərləri pozmağa çalışan şəxsi təcəssüm edir. Beləliklə, atalar sözü, insanın çoxlu nemətə sahib olması, ancaq ətrafında fitnə-fəsad törədən şəxslərdən uzaq olması arzusunu ifadə edir.

Qısacası, "deyici" sözünün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişsə də, hər iki mənada da sözdən və söhbətdən, ünsiyyətdən doğan bir hadisəni təsvir edir. Birinci halda konstruktiv, ikinci halda isə destruktiv bir rol oynayan deyici, dilin ifadə imkanlarının zənginliyini nümayiş etdirir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz