izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Çığırışmaq sözü Azərbaycan dilində bir neçə mənada işlənir. Əsasən, bir anda bir çox insanın eyni vaxtda, yüksək səslə, bir ağızdan bağırması, qışqırması mənasını verir. Bu, həm də qəzəb, qorxu, sevinc və ya başqa güclü hisslərin ifadəsində müşahidə olunan kollektiv bir səs-küy halını təsvir edir. Yəni, sadəcə bağırmıq deyil, birlikdə, eyni zamanda, bir səs kimi eşidilən bir çox səsin birləşməsidir.

Lüğətlərdə verilən "qarş. Bir ağızdan hamı çığırmaq, hamı birdən yerbəyerdən çığırmaq" ifadəsi bu kollektiv səsin əsas xüsusiyyətini vurğulayır. İnsanlar yerlərində durub və ya hərəkət edərək eyni zamanda çığırırlarsa, bu səs daha da güclü və təsirli olur. "Bağırmaq" sözü ilə sinonim olaraq göstərilsə də, çığırışmaq, kütləvi xarakteri ilə bağırmaqdan fərqlənir.

Misal olaraq verilən "Arvad qışqırdı, uşaqlar çığırışdılar" cümləsində, arvadın qışqırığı fərdi xarakter daşıyırkən, uşaqların çığırışı bir neçə insanın eyni anda, bir yerdə səs çıxarmasını göstərir. Bu səs həm də qarışıq, nizamsız, bir-birinin üstünə düşən səslərdən ibarət ola bilər, amma əsas xüsusiyyəti kütləvilikdir. Məsələn, qorxulu bir hadisə zamanı yaranan səs-küylü vəziyyəti təsvir etmək üçün "çığırışmaq" daha uyğun gələr.

Maraqlı bir məqam odur ki, "çığırışmaq" sözü həm də bir növ ictimai etiraz, üsyan və ya qiyam zamanı kütlənin səsini, narazılığını ifadə etmək üçün işlədilə bilər. Bu halda, çığırışmaq güc, əzmkarlıq və birlik simvolu olur. "Məcməyi üzüqoylu çevrilib, dolman" ifadəsi isə ehtimal ki, belə bir kütləvi səs-küyün yaratdığı qarışıqlığı, nizam-intizamsızlığı təsvir etmək üçün işlədilmişdir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz