Çayxərçəngi (Astacus astacus və ya ona yaxın növlər) şirin sularda yaşayan onayaqlı xərçəngkimilər sinfinin nümayəndəsidir. Dünyanın müxtəlif bölgələrində, xüsusilə Avropa və Asiyanın mülayim iqlim zonalarında yayılmışdır. Azərbaycanın da çay və göllərində rast gəlinən bu canlı, əsasən, təmiz və oksigenlə zəngin sularda yaşamağa üstünlük verir.
Çayxərçənglərinin bədəni sərt xarici skeletlə örtülmüşdür. Bu skelet, müəyyən müddətdən sonra tökülərək yenilənir. Onların güclü qıskaçları vardır ki, bunlardan həm yırtıcıları qovmaq, həm də qida tutmaq üçün istifadə edirlər. Qidalanma rejimlərinə görə həm yırtıcı, həm də leşyeyən hesab edilə bilərlər. Yəni, həm kiçik heyvanlarla, həm də bitki mənşəli qidalarla qidalanırlar.
Çayxərçəngləri uzunömürlü canlılardır və bəzi növləri 20 ilədək yaşaya bilərlər. Onların əhəmiyyəti yalnız qida mənbəyi kimi deyil, həm də su ekosisteminin sağlamlığının göstəricisi kimi də qiymətləndirilir. Çünki təmiz suya olan yüksək tələbatları səbəbindən, çayxərçənglərinin mövcudluğu həmin su hövzəsinin ekoloji vəziyyətinin yaxşı olmasına işarədir. Çirklənmiş sularda çayxərçənglərinin yaşaması çətinləşir və nəticədə onların sayı azalır.
Qeyd etmək lazımdır ki, son illər ərzində çayxərçənglərinin sayının azalması, yaşayış mühitinin dəyişməsi, suyun çirklənməsi və brakonyerlik nəticəsində müşahidə olunur. Bu səbəbdən, çayxərçənglərinin qorunması və onların yaşayış mühitinin qorunması üçün müxtəlif tədbirlər görülməlidir.