Çapovulçuluq sözü, əsasən Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "çapovul" sözünün birinci mənası ilə əlaqələndirilir. Ancaq bu izah kifayət qədər qısa və məhduddur. Daha geniş və dəqiq bir şəkildə izah etmək üçün, tarixi kontekstinə, sosial-iqtisadi səbəblərinə və həmin dövrün reallıqlarına nəzər salmaq lazımdır.
Çapovulçuluq, əsasən yoxsulluq, ədalətsizlik və sosial bərabərsizliyin hökm sürdüyü dövrlərdə ortaya çıxan bir hadisə olub. Bu, qanunsuz, zorakılığa əsaslanan və əsasən zəiflərin güclülərə qarşı üsyanı kimi təsvir edilə bilər. Çapovulçular, adətən, cəmiyyətin kənarında qalmış, işsiz-gücsüz, aclıq və yoxsulluq içində yaşayan insanlardan təşkil olunmuş qruplar idi. Onlar, öz ehtiyaclarını qarşılamaq, haqsızlığa qarşı çıxmaq və ya sadəcə olaraq varlılara qarşı kin-küdurət bəsləmək üçün, sərvətlərinə və həyatlarına təhdid yaradırdılar.
Qeyd olunan misal "Sənin oğullarını əllərində qılınc çapovulçuluqda, basqınçılıqda tutdum..." ifadəsində, çapovulçuluğun basqınçılıqla sıx bağlı olduğunu görürük. Yəni bu, sadəcə kiçik oğurluqlar deyil, əksinə silahlı basqınlar, talanlar və hətta qətllərlə müşayiət oluna bilən ciddi cinayət əməlləridir. Bu cür fəaliyyətlər, qurbanların həyatlarını və təhlükəsizliyini təhdid edir, cəmiyyətdə qorxu və narahatlıq yaradır və dövlət qüdrətinə birbaşa meydan oxuyur.
Beləliklə, çapovulçuluq, sadəcə "oğurluq" kimi qısaca izah edilməməli, əksinə, tarixi, sosial və siyasi kontekst daxil edilməklə daha ətraflı şəkildə təhlil edilməlidir. Bu, müəyyən bir dövrün sosial problemlərinə işıq tutan və o dövrün insanlarının həyat tərzini daha yaxşı başa düşməyə kömək edən bir anlayışdır. Bu, həm də cəmiyyətdəki haqsızlığın, yoxsulluğun və ədalətsizliyin bir göstəricisidir.