izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Çalınma sözü "çalınmaq" feilindən törəmə olub, əsasən bir əsərin, mətnin, ideyanın və ya ifadənin başqasından mənimsənilərək öz əsərinə daxil edilməsi mənasını verir. Sadəcə kopyalamaqdan fərqli olaraq, çalınma, əsərin mənbəyinin gizlədilməsini və ya qeyd edilməməsini nəzərdə tutur. Bu, ədəbiyyatda, musiqidə, incəsənətdə və elmdə ciddi etik qanun pozuntusudur.

Çalınmanın dərəcəsi müxtəlif ola bilər. Bəzən bir neçə söz və ya cümlənin təsadüfən oxşarlığı ola bilər, bu çalınma hesab edilmir. Lakin əsərin əhəmiyyətli bir hissəsinin, məzmununun və ya strukturunun başqasından götürülməsi, mənbənin qeyd edilmədən istifadə edilməsi açıq-aşkar çalınma sayılır. Bu halda, əsərin müəllifi plagiatda ittiham oluna bilər.

Çalınmanın müəyyən edilməsi bəzən çətin ola bilər. Müəlliflər, istər-istəməz oxuduqları əsərlərdən təsirlənə bilərlər, bu təsirlər bilinçaltı şəkildə əsərlərində öz əksini tapa bilər. Ancaq bilinən mənbədən əsərin əhəmiyyətli bir hissəsinin mənimsənilməsi plagiatdır. Müasir texnologiyalar, o cümlədən plagiat aşkar edən proqramlar, çalınmanı müəyyən etməkdə kömək edir.

Maraqlı bir məqam da odur ki, çalınmanın hüquqi və etik nəticələri fərqli ola bilər. Hüquqi cəhətdən, çalınmanın müəllif hüquqlarının pozulması kimi qəbul edilir və müəllifə qarşı müəyyən tədbirlər görülə bilər. Etik cəhətdən isə, çalınma müəllifin peşəkarlıq və etibarlılıq prinsiplərinə zidd bir hərəkətdir.

Beləliklə, "çalınma" sadəcə bir kopyalama aktı deyil, əsərin mənşəyinin gizlədilməsi ilə müşayiət olunan bir ədəbi oğurluqdur. Bu hadisənin qarşısının alınması üçün müəlliflərin mənbələrini düzgün qeyd etməsi, əsərlərində orijinallıq nümayiş etdirməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz