Cumuxmaq sözü Azərbaycan dilində geniş yayılmış, lakin mənası birmənalı şəkildə qavranılmayan bir feldir. Əsas mənası "cummaq" felinə yaxındır, lakin ondan bir sıra incəlikləri ilə fərqlənir. Sadəcə olaraq "toplamaq, yığmaq" mənasını verməkdən daha çox, bir növ qeyri-mütəşəkkil, səliqəsiz yığma, bir yerə toplama prosesini ifadə edir.
Cummaq əşyaları daha sistemli və məqsədyönlü bir şəkildə yığmağı əks etdirirkən, cumuxmaq daha çox təsadüfi, ehtiyatsız toplanmanı, bir-birinə qarışmış əşyaların yığılmasını nəzərdə tutur. Məsələn, uşaqlar oyuncaqlarını cumuxlayar, amma ana onları sistemli şəkildə cəmləyər. Bu fərq, cumuxmağın mənasına daha çox "qoparıb-sallamaq", "bir-birinə qarışdıraraq yığmaq" kimi köməkçi mənalar əlavə edir.
Cumuxmaq həm də bir şeyin parçalanmış hissələrini, qırıntılarını bir yerə toplamaq mənasını da verə bilər. Məsələn, qırılmış qabın parçalarını cumuxlamaq. Bu mənada söz, toplayışın nə dərəcədə qeyri-mütəşəkkil və ya tam olmasından asılı olmayaraq, yalnız hissələrin bir yerə toplanmasını ifadə edir.
Ədəbi dilə nisbətən, danışıq dilində daha çox işlənən cumuxmaq sözünün, məcaz mənalarda da istifadəsi mümkündür. Məsələn, fikirləri, təəssüratları cumuxlamaq kimi ifadələr, bir-birinə qarışmış, sistemsiz düşüncələrin ifadəsini və ya bir növ qarışıq, səliqəsiz anlayışı ifadə edə bilər.
Beləliklə, cumuxmaq sadə "toplamaq" mənasından daha çox, prosesin qeyri-mütəşəkkilliyini, səliqəsizliyini, təsadüfiliyini vurğulayan bir sözdür və bu onu "cummaq"dan fərqləndirir. Həm də, kontekstə bağlı olaraq, mənasında incə nüanslar ola bilər.