Cəvanə (fars. جَوانِه) sözü Azərbaycan dilində köhnəlmiş bir sözdür və "cavan qadın" və ya "qız" mənasını verir. Farsca mənşəli olan bu söz, "cəvan" (cavan) sözünün dişil formasından törəmişdir. Lüğətlərdə sadəcə "cavan qadın" kimi izah edilməsinə baxmayaraq, cəvanə sözü daha çox romantik ədəbiyyatda, gənc və gözəl qadını ifadə etmək üçün istifadə olunmuşdur. Ədəbi mətnlərdə qızın təkcə gəncliyini deyil, həm də gözəlliyini, cazibəsini və zərifliyini vurğulamaq üçün işlənmişdir. Bu baxımdan, "gənc qadın" ifadəsindən daha incə və poetik bir ifadədir.
Sözün köhnəlməsinə baxmayaraq, ədəbiyyatda hələ də rast gəlinir və əsərlərə xüsusi bir kolorit verir. Misal üçün, sitatda göstərilən “Haşım ev sahibinin qocalığını və onun zövcəsinin cavanə olduğunu görüb…” ifadəsində “cavanə” sözü ev sahibinin həyat yoldaşının gənclik və gözəlliyinə vurğu etmək üçün istifadə olunmuşdur. Sadəcə “cavan qadın” desək, bu ifadənin yaratdığı estetik təsiri tuta bilmərik. "Cəvanə" sözü, həmin qadının gözəlliyinin və cazibəsinin altını xüsusi olaraq çəkir.
Ümumilikdə, "cəvanə" sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasının bir parçasıdır və onun köhnəlməsinə baxmayaraq, ədəbiyyatda və dil tarixini araşdıranlar üçün əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. Bu sözün istifadəsi əsərlərə incəlik və poetiklik qatır.