Ceyranbasan sözü Azərbaycan dilində iki əsas mənada işlənir: sifət və isim kimi.
Sifət mənasında "ceyranbasan" sözü "çox sürətli, iti qaçan" mənasını verir. Bu mənada ceyranın sürətinə bənzədilərək, hərəkətin sürətinin və çevikliyinin vurğulanması nəzərdə tutulur. Sözün bu mənası, heyvanların, insanların və hətta nəqliyyat vasitələrinin sürətli hərəkətini təsvir etmək üçün istifadə oluna bilər. Məsələn, "ceyranbasan at" ifadəsi atın sürətinin və çevikliyinin çox yüksək olduğunu bildirir.
İsim mənasında isə "ceyranbasan" sözü adətən sürətli qaçmaq qabiliyyəti ilə seçilən bir heyvanı, əsasən atı, təsvir etmək üçün işlədilir. Bu mənada, söz, sadəcə sürətli qaçan at deyil, həm də bu sürətinin və çevikliyinin xüsusiyyətini önə çəkir. Bu, yalnız fiziki sürətdən daha çox, atın quruluşunun, əzələlərinin və ümumi fiziki imkanlarının da göstəricisidir. Məsələn, "Ceyranbasan" adı verilən bir at, adi bir atdan fərqli olaraq, üstün qaçış keyfiyyətlərinə malikdir.
Mirzə Rəzalının sitat gətirdiyi nümunədə ("Bu ayqır Beyrəkin ceyranbasan boz atı idi.") sözün isim mənası aydın şəkildə görünür. "Ceyranbasan boz at" ifadəsi, adi bir boz atdan fərqli olaraq, bu atın xüsusi bir sürət və çevikliyə malik olduğunu vurğulayır. Bu, atın adının, onun fərqləndirici xüsusiyyətini - yəni sürətini - əks etdirdiyini göstərir. Beləliklə, söz həm heyvanın özünə, həm də onun xüsusiyyətinə aid ola bilər.