Bürokratiya [fr. bureaucratie] sözü, əslində fransız dilindən gələrək, "burjuaziya cəmiyyətinin hakimiyyətini əlində saxlayan, istismarçı sinifin imtiyazlı təbəqəsi" kimi təsvir edilməkdən daha geniş və çoxşaxəli bir mənaya malikdir. Əgər tarixi kontekstdə baxsaq, sözün ilk dövrlərdəki mənası ilə müasir istifadəsi arasında əhəmiyyətli fərq olduğunu görərik.
XIX əsrdə, xüsusilə marksist nəzəriyyədə, bürokratiya həqiqətən də hakim sinifin, yüksək vəzifəli məmurların və idarəetmə aparatının təcəssümü kimi qəbul edilirdi. Bu qrupun əsas xüsusiyyətləri istismar, ayrıseçkilik və öz maraqlarını xalqın maraqlarından üstün tutmaq idi. Belə bir təsvirdə bürokratiya, cəmiyyətin quruluşunda möhkəm bir yer tutan və dəyişikliyə müqavimət göstərən bir qüvvə kimi görünür.
Lakin müasir istifadədə bürokratiya, daha çox mənfi bir konnotasiya daşıyaraq, idarəetmə sisteminin qeyri-effektivliyini, qaydaların çoxluğunu, prosedurların ləngliyini və insan amilinin az olmasını ifadə edir. Bu mənada, bürokratiya, işlərin sürətləndirilməsinə mane olan, əsassız çətinliklər yaradan bir sistem kimi qəbul olunur. Sözün bu mənasında bürokratiya, hansısa xüsusi sinfin hakimiyyəti ilə deyil, sistemin özünün qüsurları ilə əlaqələndirilir.
Beləliklə, bürokratiyanın mənası müxtəlif tarixi və sosial kontekstlərdə dəyişsə də, onun əsasında hər zaman qüvvənin və ya sistemin qeyri-effektivliyi, aşağı effektivlik, məsuliyyətsizlik və insanların həyatını çətinləşdirən ləng proseslər dayanır. Bürokratiya ilə mübarizə, ədalətli və səmərəli bir cəmiyyət qurmaq üçün aparılan mübarizənin vacib bir hissəsidir.