izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Bilümum (ər. بِلُّومٌ) sözü köhnə Azərbaycan dilinin zərfidir və müasir dilə tam uyğun gələn birbaşa tərcüməsi yoxdur. Ancaq mənasını ən yaxşı şəkildə "tamamilə", "bütövlüklə", "ümumiyyətlə", "şübhəsiz ki" və ya "hər şeydən əlavə" kimi ifadələrlə izah etmək olar. Sadəcə "ümumiyyətlə" demək, onun ifadə etdiyi qətiyyət və tamlığı tam əks etdirmir.

Sözün kökü olan ərəb dilindəki "bilümum" (بِلُّومٌ) "ümumiyyətlə, hamısı ilə" mənasını verir. Ancaq Azərbaycan dilinə keçərkən, onun mənası müəyyən dərəcədə köçürülmüş və zənginləşmişdir. Əgər "ümumiyyətlə" sadə bir ümumiləşdirməni ifadə edirsə, "bilümum" daha güclü bir qətiyyəti və tamlığı ifadə edir. Sanki deyir ki, "hər şey nəzərə alınaraq...", " bütün amillər nəzərə alınmaqla..." və ya "şübhəsiz ki...".

Misal olaraq, verilən "Və bir də bu məktəblilər bilümum; Oxurlar kəmalınca ali ülum" cümləsində "bilümum" sözü, məktəblilərin oxuma bacarığının hərtərəfli və qüsursuz olduğunu, oxumaqda tam mükəmməl olduğunu vurğulayır. Sadəcə "ümumiyyətlə oxuyurlar" deyil, "tamamilə, hər biri mükəmməl şəkildə oxuyurlar" mənasını verir.

Beləliklə, "bilümum" sözü, köhnə Azərbaycan ədəbiyyatında tam əminlik, qətiyyət və hərtərəfliliyi ifadə etmək üçün istifadə olunan nadir və rəngarəng bir zərfdir. Onun istifadəsi mətnə daha çox poetiklik, əzəmət və bədii ifadə qatır.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz