Biixtiyar sözü farsca "bi" (bəzi mənbələrə görə "be" - "siz", "olmadan", "tərkibində olmayan" mənasında) və ərəbcə "ixtiyar" (özünü idarə etmə, sərbəst iradə, seçim hüququ) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş bir zərfi ifadə edir. Əsasən, bir hərəkətin, vəziyyətin və ya hadisənin insanın iradəsi və istəyindən kənarda, özündən asılı olmayaraq baş verməsini bildirir.
Daha geniş izah etsək, "biixtiyar" sadəcə "ixtiyarsız" olmaqdan daha çox məna ehtiva edir. O, həm fiziki, həm də ruhi səviyyədə özünü ifadə edə bilər. Məsələn, bir insanın əli-qolu əsmədən, qəfil titrəməsi fiziki biixtiyarlıq halına, qəfil qorxu hissinin yaranması isə ruhi biixtiyarlıq halına misal ola bilər. Bu səbəbdən, "özü istəmədən, özündən asılı olmayaraq" ifadələri "biixtiyar" sözünün tam mənasını əks etdirməsə də, yaxın mənaları əhatə edir.
Maraqlı bir tərəfi də odur ki, "biixtiyar" sözü, insanın nəzarətindən kənarda olan hadisələri ifadə etməklə yanaşı, həm də bəzi məcburiyyətləri, məcburi vəziyyətləri bildirə bilər. Məsələn, "biixtiyar qarşılaşdığı çətinliklərə sinə gərdi" deyəndə insanın özü bu vəziyyəti yaratmamış, lakin onunla qarşılaşmaq məcburiyyətində qalmasını vurgulanır.
Qısacası, "biixtiyar" sözü fərqli kontekstlərdə dəyişən nüansları ilə zəngin, incə bir məna kəsb edir və sadəcə "ixtiyarsız" ifadəsi ilə tam əvəz edilə bilməz.