Bərəks (fars. bər + ər. əks) zərfi olub, "əksinə", "tərsinə", "ziddinə", "zidd olaraq" mənalarını verir. Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, farsca "bər" (بیر) "bir", "tək" mənasını daşıyır, ərəbcə "əks" isə "qarşı", "zid" mənasını ifadə edir. Beləliklə, "bərəks" sözü hərfi mənada "tək qarşı", "tək zidd" kimi izah edilə bilər. Lakin, zaman keçdikcə dilin inkişafı ilə bu məna daha ümumiləşərək sadəcə əks istiqaməti, əks fikri, əks hərəkəti bildirməyə başlamışdır.
Bərəks sözü, ümumiyyətlə, bir hərəkət, vəziyyət və ya fikrin əksini ifadə etmək üçün işlədilir. Misal üçün, "O, gedəcək deyə düşünürdü, bərəks qaldı" cümləsində "bərəks qaldı" ifadəsi onun getmək əvəzinə qalmasını bildirir. Sözün istifadəsi dialektlər arasında müəyyən fərqlər göstərə bilər, lakin ümumi mənası dəyişməz qalır.
Nümunədə verilən "Bərəks danışmaq" ifadəsi isə, danışanın sözlərinin əsl mənasına zidd, ikili mənalı və ya gizli bir məna daşıdığını bildirir. Yəni, adam sözləri ilə əsl fikrini gizlədir, əksini söyləyir. Balaqardaşın ifadəsi olan "Hər kim mənə bərəks getdi, vay onun halına"da, bərəks getmək, yəni özünün əksinə, onun xeyrinə olmayan bir şey etmək mənasını verir və bunun pis nəticələrinə işarə edir.
Qısacası, "bərəks" sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında yer tutan, maraqlı etimologiyası və çox yönlü istifadəsi ilə seçilən bir zərfi təmsil edir. Onun istifadəsi nitqə canlılıq və ifadəlilik qatır.