Mənası: Zılğa sözü əsasən iki əsas mənada işlənir:

1. Yuvada olan, hələ uçmağı bacarmayan quş balası: Misal üçün, "Quşun balası hələ zılğadı, uçə bilmir" ifadəsi bu mənanı əks etdirir.
2. Kiçik, zəif və hərəkətsiz varlıq: Bu mənada zılğa sözü həm kiçik ölçülü canlılar (məsələn, ilan balaları), həm də kiçik və hərəkətsiz əşyalar üçün işlənə bilər. Misal üçün, "Divardakı ilan zılğaları uddu" və ya "Düləçənin balalarının hamısı zılğa idi" ifadələrində bu məna nəzərdə tutulur.

Bölgə:

• Cəbrayıl rayonu
• Zəngilan rayonu

Qeydlər: Zəngilan rayonunda "bax zığla" forması da işlədilir. Sözün etimologiyası və digər dialektlərdəki mümkün analoqləri haqqında əlavə araşdırmalar aparılmalıdır.

Mənası: Çuğundur. Ağdam, Ağdərə, Cəbrayıl, Əzizbəyov, Füzuli, Gədəbəy, Gəncə, Kürdəmir, Salyan, Şəki və Ucar bölgələrində işlənən bu söz "çuğundur" sözünün dialektal variantıdır. Misallar: "Zılx da əkirix’ (Ağdam); – Həməvvax zılx vereyr". Bu misallar sözün yerli danışıqda necə işlədildiyini göstərir. "Zılx da əkirix’" ifadəsi "Çuğundur da əkirəm" (əkirəm) mənasını verir, digər misal isə "Hər zaman çuğundur verər" mənasını bildirir.

Bölgə:

• Ağdam
• Ağdərə
• Cəbrayıl
• Əzizbəyov
• Füzuli
• Gədəbəy
• Gəncə
• Kürdəmir
• Salyan
• Şəki
• Ucar

Mənası: (Füzuli dialekti) Tamamilə, bütöv, tam olaraq. Hər hansı bir işin, vəziyyətin və ya şeyin tam və mükəmməl olmasını bildirən söz.

Bölgə:

• Füzuli rayonu və ətraf kəndlər
• Füzuli dialektinin yayıldığı ərazilər

Qeydlər: Bu sözün digər dialektlərdəki ekvivalentləri və etimologiyası haqqında əlavə araşdırmalar aparılmalıdır. Sözün işlənmə tezliyi və kontekst nümunələri gələcək araşdırmaların predmeti ola bilər.

Mənası: Sözün iki əsas mənası vardır:

1. I (Qarakilsə): Həyasız, utanmaz, əxlaqsız qadın. Nümunə: "Zılıf qadındı, heş kim üzünə baxmır." Bu mənada söz, Qarakilsə bölgəsindəki şifahi dilin xüsusiyyətlərini əks etdirir və həmin bölgənin sosial-mədəni kontekstində qadınların davranışlarına dair tənqidi bir ifadə kimi işlənir. Sözün bu mənası, qadına qarşı mənfi münasibəti ifadə edir və müasir dilin leksik normalarına uyğun gəlmir. Lakin, dialektin tarixi və sosial kontekstini başa düşmək üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
2. II (Şərur): Darının bir növü. Bu mənada söz Şərur bölgəsində darı bitkisinin yerli adlandırılması olaraq işlənir və bitkişünaslıqla bağlı yerli terminologiyaya aiddir. Bu mənanın standart ədəbi dilə nisbətən daha məhdud yayılışı vardır və əsasən həmin bölgənin kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan əhalisi arasında işlədilir. Sözün bu mənası, dialektin kənd təsərrüfatı ilə bağlı leksikasını əks etdirir.

Bölgə:

• Qarakilsə
• Şərur

Mənası: (Cəlilabad) Gözdə əmələ gələn çirk, gözdə toplanan yapışqan ifrazat. Gözün küncündə toplanan quru və yapışqan maddə. Adətən, səhər yuxudan duranda gözdə müşahidə olunur. Həmçinin, gözdəki infeksiya və ya allergik reaksiyanın nəticəsi olaraq da yaranabilir.

Bölgə:

• Cəlilabad rayonu və ətraf kəndlər
• (Əlavə məlumat əldə edildikdən sonra buraya digər bölgələr əlavə ediləcək)

Qeyd: Sözün etimologiyası və digər dialektlərdəki mümkün ekvivalentləri barədə araşdırmalar davam etdirilir.

Mənası: Zılıx sözü "zılığ" sözünün dialektal variantıdır və "ağlamaq", "qəmzəli-qəmzəli ağlamaq", "qıçqırıqla ağlamaq" mənalarını verir. Zəngilan dialektində "gözü yaşlı" mənasında da işlədilir. Misal olaraq Zəngilan dialektindən götürülmüş "Genə no:luf, gözü:η zılığın tökürsəη?" ifadəsi "Yenə nə oldu, gözündən zılıx (yaş) tökürsən?" kimi tərcümə oluna bilər. Bu ifadədə "zılıx" sözü gözdən axan yaşları ifadə edir. Sözün fonetik quruluşu dialektin özünəməxsus səs dəyişikliklərini əks etdirir.

Bölgə:

• Cəbrayıl rayonu
• Zəngilan rayonu

Mənası: (Meğri) pinti. "Əldərədə zılın arvat yoxdu" misalında olduğu kimi, söz zənginliyi baxımından qənaətcil, mal-dövlətinə bağlı, xəsis, əli açıq olmayan şəxsi ifadə edir. Əsasən, Meğri dialektində işlənən sözün məna kökü və etimologiyası daha geniş tədqiqatlara ehtiyac duyur. Sözün, ehtimal ki, qədim türk dillərindən və ya regionun digər dillərindən təsirlənməsi də mümkündür.

Bölgə:

• Meğri

Qeyd: "Əldərədə zılın arvat yoxdu" atamasının mənası və məcazi işlənməsi haqqında əlavə tədqiqatlar aparılmalıdır. Sözün müxtəlif kontekstlərdə işlənmə üsulları və onların mənaları da araşdırılmalıdır.

Mənası: (Gədəbəy dialektində) Ağır, hərəkət etdirmək çətin olan. "Zımbıldı, tərpətmək olmur" ifadəsi cismli, ağırlıqdan hərəkətsiz qalmış bir əşyanın və ya varlığın təsvirində işlənir. Söz, əşyanın fiziki ağırlığından əlavə olaraq, həm də məcazi mənada, çətin, ağır vəziyyəti, əngəlliyi bildirmək üçün də işlənə bilər. Məsələn, "İş zımbıldı, heç nəyi dəyişə bilmirik" kimi.

Bölgə:

• Gədəbəy rayonu və ətraf kəndlər
• (Əlavə məlumatlar əldə edildikdə bu siyahı genişləndiriləcək)

Qeyd: Bu sözün etimologiyası və digər dialektlərdəki mümkün ekvivalentləri haqqında araşdırmalar davam edir.

Mənası: Palçıq, çamurlu yer, bataqlıq. Söz, əsasən, heyvanların palçıq içərisində yuvarlanması, batması mənasında işlənir. Həmçinin, çox çamurlu, lət olan yer üçün də istifadə olunur. Misallar: "Camış özünü zımıra saldı"; "Arxa su zımır kimi yəlir"; "Buralar pütüncə zımırdı". Sözün işlənməsində, palçıq və ya çamurun sıxlığı, tutarlılığı haqqında məlumat da əks olunur.

Bölgə:

• Basarkeçər rayonu
• Gədəbəy rayonu
• Tovuz rayonu

Mənası: (Qazax dialekti) Tamamilə, büsbütün; bir şeyin tam, bütün halda olması və ya edilməsi mənasını bildirir. "Zımırd" sözü, əşyanın və ya hadisənin tamlığını, bütövlüyünü vurğulayan bir ifadədir. Misal olaraq, "Bu qarpız zımırd qaldı" ifadəsi qarpızın tam, zədəsiz qaldığını ifadə edir. Başqa bir nümunədə isə, "Həsən zımırd qammer" ifadəsi Həsənin bir işi tam, başdan-ayağa yerinə yetirdiyini bildirir.

Bölgə:

• Qazax rayonu və ətraf kəndlər
• Qazax dialektinin yayıldığı ərazilər